Ὁ Ἑλλαδίτης ἁγιογράφος Θεόδωρος Ν. Δάλτας

Ἑλλαδίτης ἁγιογράφος, Θεόδωρος Δάλτας, καταγόταν ἀπό τήν Κορυτσά. Ἦρθε στήν Κύπρο τό 1927, ὕστερα ἀπό πρόσκληση τῶν μοναχῶν τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Σταυροβουνίου, γιά νά τούς διδάξει περισσότερα στοιχεῖα ἀπό αὐτά πού γνώριζαν γιά τήν ἁγιογραφική τέχνη. Ἡ κυπριακή ἐφημερίδα τῆς ἐποχῆς ΄΄Νέον θνος΄΄, στήν ἔκδοση της, ἡμερομηνίας 19. 11. 1927, ἔγραψε γιά τήν ἄφιξη τοῦ Δάλτα στήν Κύπρο: ΄΄νας έρας ενοϊκός πνευσε κατ΄ ατάς ες τήν πόλιν μας (Λάρνακα) καί ες Κύπρον ν γένει λόκληρον γιά κάτι γνωστον μέχρι σήμερον παρ΄ μν, τό ποον στέκεται ψηλά ες τήν πρώτην γραμμήν σον φορ τήν τέχνην. κ Κορυτσς ριστος γιογράφος Θεόδωρος Ν. Δάλτας, πό παιδικς λικίας νατραφείς ες τό γιον ρος καί βαπτισθείς μέσα ες τά νάματα τς γιογραφίας τς ληθινς βυζαντινς τέχνης, πείσθη νά διατρίψη παρ΄ μν π΄ λίγον καί νά ργασθ τήν ραίαν του τέχνην. πεσκέφθημεν σχάτως τό πέριττον καλλιτεχνικόν ργαστήριον καί θαυμάσαμεν κυριολεκτικς τήν ργασίαν του. Δέν χομεν δέαν τς τέχνης του, δέν μπορε μως κανένας νά μήν ασθανθ μέσα ες τήν ψυχήν του τήν δύναμιν τς πινελις του καί τήν ποτύπωσιν τν συναισθημάτων, τά ποα γεννήθησαν μέσα του διά τήν ργασίαν του πό τήν μεγάλην σχολήν το γίου  ρους. Διά τοτο φρονομεν, τι εναι εκαιρία νά σπεύσουν α κκλησίαι καί ο δι΄ ατάς νδιαφερόμενοι νά πωφεληθον τς λιγοχρονίου ν Κύπρω διαμονς του, νά πλουτισθον μέ ργα τέχνης ληθινά Βυζαντινς, τά ποα νά κτοπίσουν τάς θείας μορφάς κείνας, α ποαι προβάλλουν πομιμνήσκουσαι τήν δαρβίνειον θεωρίαν τές κφυλιστικές φυσιογνωμίες τς σήμερον΄΄.

Ἀπό τό κείμενο τῆς ἐφημερίδας γίνεται γνωστό πώς, ὁ Θεόδωρος Δάλτας ἔμαθε τήν ἁγιογραφική τέχνη, κοντά σέ ἁγιορεῖτες μοναχούς –  ἁγιογράφους, ἀφοῦ ἔζησε στόν Ἄθωνα, ἀπό τήν παιδική του ἡλικία. Τήν πληροφορία αὐτή θά τήν ἔδωσε ὁ ἴδιος, στό δημοσιογράφο τοῦ ΄΄Νέου Ἔθνους΄΄, πού τόν ἐπισκέφθηκε στό ἐργαστήρι του. Ὅπως μᾶς ἀνέφερε πρόσφατα ὁ ἁγιογράφος μοναχός Καλλίνικος Σταυροβουνιώτης, ὁ Δάλτας μαθήτευσε κοντά στό μοναχό Ἰωαννίκιο Μαυρόπουλο πού καταγόταν ἀπό τήν Καισσάρεια τῆς Καππαδοκίας, καί ἔκανε σπουδές ἁγιογραφίας στή Ρωσία. Στό Ἅγιο Ὄρος, ὁ Ἰωαννίκιος ζοῦσε στό Κελί τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου. Φαίνεται πώς, ὁ Δάλτας, παράλληλα μέ τή διδασκαλία τῆς τέχνης στήν Ἱερά Μονή Σταυροβουνίου, δημιούργησε καί ἁγιογραφεῖο στή Λάρνακα, ὅπου τόν συνάντησε ὁ ἀρθρογράφος τῆς ἐφημερίδας. Τέτοιο ἁγιογραφεῖο πρέπει νά δημιούργησε καί μερικά χρόνια ἀργότερα, ὅταν ἐγκαταστάθηκε στή Λεμεσό. Φυσικά, ἡ τέχνη τοῦ Δάλτα δέν ἦταν καθαρά βυζαντινή, ὅπως πίστευε ὁ ἀρθρογράφος ὅτι θά ἦταν, ἀλλά οὔτε καί ἐκτός τοῦ ὀρθόδοξου χριστιανικοῦ πνεύματος, ἀφοῦ ὁ ζωγράφος τή διδάχθηκε στό Ἅγιο Ὄρος, περί τό 1900, περίοδο κατά τήν ὁποία, τά πρότυπα πού ἐπικρατοῦσαν ἐκεῖ, εἶχαν ρωσική καί ἀναγεννησιακή ἐπίδραση.

Δύο χρόνια ἀργότερα στίς 24. 07. 1929, ἡ ἐφημερίδα ΄΄Ἐλευθερία΄΄ σέ κείμενό της ἔγραψε: ΄΄Καίτοι πάρχει ν τ Μον των πυρήν τς ζωγραφικς ες πρωτότυπα καί πρότυπα, ες πίνακας καί ντίτυπα καί εδικόν ΄΄στύλ΄΄ πό το ειμνήστου βυζαντινο γιορείτου ζωγράφου Διονυσίου, ν τούτοις δέν φείσθησαν τελευταίως κανς δαπάνης ο ζωγράφοι το Σταυροβουνίου, προσλαβόντες μμισθον καθηγητήν των ν τ Μον, τόν ριστον γιογράφον κ. Θ. Δάλταν, Κορυτσαον, στις ξήσκησεν ατούς κανς θεωρία τε καί πράξη ες τήν νάλυσην καί μεξιν τν χρωστικν λν, καί τήν ναλογικήν παράστασιν τν δυσκόλων ΄΄προφίλ΄΄ τς τεχνοτρόπου γιογραφίας΄΄. Τό κείμενο τῆς ΄΄Ἐλευθερίας΄΄ πληροφορεῖ πώς, ἡ Ἱερά Μονή Σταυροβουνίου προσέλαβε ΄΄ἐπί πληρωμῆ΄΄ τόν καθηγητή Δάλτα, τόν ὁποῖο μάλιστα χαρακτηρίζει ὡς ἄριστο ἁγιογράφο. Ὁ Κορυτσαῖος καλλιτέχνης δίδαξε τούς ἁγιογράφους μοναχούς, θεωρία καί πρακτική τῆς ζωγραφικῆς τέχνης. Μεγάλα εἰκονίσματα τοῦ Θεόδωρου Δάλτα, ὅπως ὁ Εὐαγγελιστής Ματθαῖος καί ὁ Ἀπόστολος Ἀνδρέας, καθώς καί μικρότερα, κοσμοῦν τό Καθολικό τοῦ μετοχιοῦ τῆς Ἁγίας Βαρβάρας Σταυροβουνίου, ἐνῶ ἄλλα, ὅπως, ΄΄Ἡ πάλη μεταξύ Ἀρχαγγέλου Μιχαήλ καί δράκοντα΄΄ (1927), ΄΄Ἡ Θυσία τοῦ Ἀβραάμ΄΄ (1929), ΄΄Ὁ Ἐνταφιασμός τοῦ Κυρίου΄΄ (δεκαετία 1920) βρίσκονται στήν κεντρική Μονή Σταυροβουνίου. Εἰκόνισμα τοῦ Αποστόλου Ἀνδρέα, ἔργο τοῦ ἁγιογράφου Δάλτα, τό ὁποῖο μέχρι τά χρόνια τῆς τουρκικῆς εἰσβολῆς κοσμοῦσε τό παρεκκλήσι τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, πού εἶναι κτισμένο στήν ἀνατολική πλευρά τοῦ ἐνοριακοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας Τριάδος στό Ριζοκάρπασο, φέρει τήν ἐπιγραφή: ΄΄Θεόδωρος Ν. Δάλτας Λεμεσόν, 1938΄΄. Παρόμοια ἐπιγραφή, βρίσκεται στό κάτω μέρος μεγάλης εἰκόνας τοῦ Ἀποστόλου Ἀνδρέα, ἔργο ἐπίσης τοῦ 1938, στό ναό τοῦ Ἁγίου Γεωργίου στό χωριό Ἀκαπνοῦ τῆς ἐπαρχίας Λεμεσοῦ.

Ἀπό τό βιβλίο τοῦ Ἰωάννη Τσικνόπουλου ΄΄ ερά Μονή τς Τροοδιτίσσης΄΄, πληροφορούμαστε πώς, ὁ Θεόδωρος Ν. Δάλτας, κατά τά ἔτη 1939 – 1940, δίδαξε τήν ἁγιογραφική τέχνη καί στήν Ἱερά Μονή Τροοδίτισσας, στήν ὁποία ὑπάρχουν ἀρκετά εἰκονίσματά του. Δεκαέξι ἀπό αὐτά, εἶναι ζωγραφισμένα πάνω σέ ξύλο – ἀναφέρουμε τό Νυμφίο, τήν Α΄ Οἰκουμενική Σύνοδο, τόν Ἅγιο Νεόφυτο, κ.ἄ. – καί δώδεκα πάνω σέ μουσαμᾶ – ὅπως, ἡ Ἔγερση τοῦ Λαζάρου, ἡ Βαϊφόρος, ἡ Ὁσία Μελάνη κ.ἄ.  Τόσο τό γεγονός ὅτι δίδαξε τήν ἁγιογραφία στή Μονή Τροοδίτισσας, ὅσο καί ἐπιγραφές σέ  εἰκονίσματά του, μέ τή λέξη Λεμεσός, ὁδηγοῦν στό συμπέρασμα πώς, ὁ ἁγιογράφος Θεόδωρος Ν. Δάλτας, μετά την ὀλιγόχρονη παραμονή του στό Σταυροβούνι, στή συνέχεια ἐγκαταστάθηκε στή Λεμεσό. Στήν πόλη αὐτή παρέμεινε γιά λίγο καιρό, γιατί στή συνέχεια ἐπέστρεψε στήν Ἑλλάδα, ὅπου, σύμφωνα μέ μιά πληροφορία, φονεύθηκε ἀπό  Γερμανούς στρατιῶτες, κατά τή διάρκεια τῆς κατοχῆς (1941 – 1944).

Το βιβλίο του Κώστα Παπαγεωργίου “Η Αναγεννησιακή αγιογραφία στην Κύπρο (τέλη 19ου – 20ος αι.)

This entry was posted in ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ. Bookmark the permalink.